Dünyanın önde gelen liderlerinden olan Mustafa Kemal Atatürk, birçok medeniyete ilham kaynağı olmuştur ve onun en büyük eseri Türkiye Cumhuriyeti’dir. 29 Ekim 1923’te gerçekleşen Cumhuriyet’in ilanı, Atatürk’ün hayatında sergilediği liderlik örneğinin ve tüm zorluklara karşı nasıl mücadele ettiğinin bir simgesidir. Sizler için, bu süreçte yaşanan olayları ve Atatürk’ün anlamlı sözlerini derledik. Zorluklarla dolu bir dönem…
Cumhuriyet, 1923’te ilan edilmiş olmasına rağmen temelleri 1920’de kurulan TBMM ile atılmıştır. 23 Nisan 1920’de açılan meclis, Cumhuriyet’in ilanı olan 1923 tarihine kadar zor bir süreçten geçmiştir. İşgal altındaki bir ülkenin kurtuluşu için verilen Kurtuluş Savaşı’nın yanı sıra, eski rejimi kaybetmek istemeyen kimselere karşı da bir fiziki ve psikolojik mücadele yaşanmıştır.
Lozan ve Sonrası
24 Temmuz 1923’te, İsviçre’nin Lozan şehrindeki Lozan Üniversitesi’nde, Türkiye Büyük Millet Meclisi temsilcileri ile İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya, Bulgaristan, Portekiz, Belçika, SSCB ve Yugoslavya temsilcileri Lozan Barış Antlaşması’nı imzaladı. Bu antlaşma ile yeni bir devletin temelleri atılmış fakat devletin yönetim biçimi henüz belirlenmemişti.
Yasa Tasarısıyla Cumhuriyet Rejimine Giden Yol
Mustafa Kemal Paşa, 28 Ekim gecesi arkadaşlarına sorunla ilgili düşüncelerini paylaştı. İsmet İnönü ile birlikte, o gece devletin niteliğinin cumhuriyet olduğunu belirleyen bir yasa tasarısı hazırladı. Mustafa Kemal Paşa, milletvekilleri ile bir araya gelerek hazırladıkları tasarı üzerindeki görüşlerini aldı. Tasarıda “Hakimiyetin kayıtsız şartsız milletindir ve Türkiye Devletinin hükümet şekli cumhuriyettir” gibi ifadeler yer alıyordu.
Egemenlik Kayıtsız, Şartsız Milletindir
Saltanatın kaldırılması ve Lozan antlaşmasının imzalanmasından sonra, TBMM’de en çok tartışılan konulardan biri yeni devletin niteliği idi. Bu yüzden yeni rejimin bir an evvel netleştirilmesi gerekmekteydi. Cumhuriyetin ilanı ile “Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir” prensibi, devlet yönetiminde belirgin bir yer edindi ve demokrasiye giden yol aydınlanıyordu.
“Yaşasın Cumhuriyet” Sesleri
Cumhuriyet, Mustafa Kemal Paşa’nın 1921 Anayasası’nın bazı maddelerini değiştirerek hazırlayıp, Ankara’daki Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunduğu tasarının milletvekillerince kabul edilmesiyle “Yaşasın Cumhuriyet” sesleri eşliğinde kabul edilmiştir.
Türk Ulusu Büyüktür
Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu olarak yaptığı çalışmalarda Türk Milletine birçok konuda yol gösterici olmuştur. Bu unutulmaz sözlerinden biri “Türk ulusu büyüktür. Özgürlüğü ve barışı sever. Canı pahasına da olsa, Cumhuriyeti sonsuza kadar yaşatacak güçtedir. Ve yaşatacaktır…” şeklindedir.
Türkiye Cumhuriyeti Mesut, Muvaffak ve Muzaffer Olacaktır
Atatürk’ün siyasal alandaki devrimlerinden biri olan cumhuriyetin ilanı, Türk milletinin yönetim şeklini köklü biçimde değiştirmiştir. 29 Ekim tarihinde anayasanın ilgili maddeleri yeniden düzenlenerek ülkenin yönetim şekli cumhuriyet olarak belirlenmiştir. Oy birliği ile Mustafa Kemal Paşa Cumhurbaşkanı olarak seçilmiş ve kürsüye çıkarak şunları söylemiştir: “Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.”
101 Top ile Kutlama
Zorluklarla dolu bir yolun ardından kurulan ve 1923 yılında ilan edilen Cumhuriyet, 101 top atışı ile kutlanmış ve 1924’te şenliklerle devam edilmiştir. 2 Şubat 1925’te, Dışişleri Bakanlığı tarafından önerilen bir kanun teklifi ile 29 Ekim’in bayram olarak kutlanması önerilmiştir. Bu teklif, Meclis Anayasa Komisyonu tarafından incelenmiş ve 18 Nisan’da karara bağlanmıştır. 19 Nisan’da ise teklif TBMM tarafından kabul edilmiştir. 628 sayılı bu kanun ile 29 Ekim, 1925’ten itibaren ülke içinde ve dış temsilciliklerde bayram olarak kutlanmaya başlamıştır.
Ey Yükselen Yeni Nesil! İstikbal Sizsiniz
Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 29 Ekim 1923’te Türkiye’nin yönetim biçimi olarak Cumhuriyet’i ilan ettikten sonra, “Ey yükselen yeni nesil! İstikbal sizsiniz. Cumhuriyeti biz kurduk, onu yükseltecek ve yaşatacak sizsiniz.” şeklinde unutulmaz bir söz söylemiştir.
